Koper op je huid: wat er gemeten is

Het enige koper dat de hele dag blijft liggen

Uit een koperen fles drink je een paar keer per dag. Een armband ligt vierentwintig uur tegen dezelfde plek huid aan. Dat maakt het de enige toepassing waarbij huid en metaal onafgebroken contact houden, en het is ook de toepassing waar de meeste verhalen omheen hangen. Hieronder staat wat er werkelijk aan gemeten is, met de bron erbij.

In het kort

• Koper gaat aantoonbaar door de bovenste huidlaag heen: in een in-vivostudie werd het tot in de diepere lagen van de hoornlaag teruggevonden.
• Die studie is opgezet met precies deze vraag in het achterhoofd: wat doet een koperen armband op de huid?
• Koper is bouwstof voor je huid zelf. Het enzym lysyloxidase, dat collageen en elastine aan elkaar knoopt, werkt alleen met koper.
• Het kopertripeptide GHK-Cu, dat je lichaam zelf aanmaakt, stimuleert collageen en elastine; de spiegel zakt van ongeveer 200 naar 80 nanogram per milliliter tussen je twintigste en je zestigste.
• Twee van de acht officieel erkende EU-claims gaan hierover: normaal bindweefsel en normale huidpigmentatie.
• In een dubbelblind, placebogecontroleerd onderzoek met koperhoudend textiel werd na twee en vier weken een meetbaar verschil in de huid gezien.
• Wondverbanden met koperoxide zijn door de FDA goedgekeurd en brengen kiemen in het laboratorium binnen drie uur met een factor tienduizend omlaag.

Komt koper door de huid heen?

Dat is onderzocht, en het antwoord is ja. Jurij Hostýnek en Howard Maibach, dermatologen aan de University of California in San Francisco, brachten koper als poeder aan op de onderarm van gezonde vrijwilligers en lieten het tot 72 uur zitten. Daarna stroopten ze de hoornlaag twintig keer achter elkaar af met plakstrips en maten elke strip met massaspectrometrie, met een aantoonbaarheidsgrens van 0,5 deel per miljard. Onbehandelde huid werd op dezelfde manier gemeten als vergelijking.

Het koper bleek zich door de opeenvolgende lagen van de hoornlaag te verspreiden. De onderzoekers noemen als aanleiding van hun studie letterlijk de vraag of het dragen van koperen armbanden iets doet bij mensen met ontstekingsklachten: dit is dus geen zijsprong maar precies het onderwerp.

Hoeveel een armband in de praktijk afgeeft, is ook gemeten: in de oudste klinische armbandstudie kwam dat neer op gemiddeld dertien milligram koper per maand. Die achtergrond staat in de koperen armband: een eeuwenoude traditie.

Wat koper in de huid zelf doet

Los van wat er van buiten naar binnen gaat, zit er koper in je huid omdat je huid het nodig heeft. Collageen en elastine, de twee eiwitten die je huid stevigheid en veerkracht geven, worden pas een netwerk als ze onderling aan elkaar geknoopt worden. Het enzym dat die knopen legt heet lysyloxidase, en dat is een cupro-enzym: zonder koper in het hart van dat enzym gebeurt er niets.

Er is nog een koperverbinding die je lichaam zelf maakt. In 1973 isoleerde Loren Pickart uit menselijk bloedplasma een tripeptide dat zich sterk aan koper bindt, GHK-Cu. Op je twintigste zit daar ongeveer 200 nanogram per milliliter van in je plasma, op je zestigste nog 80. Onderzoek naar dit molecuul beschrijft dat het collageen, elastine en glycosaminoglycanen stimuleert en wondgenezing versnelt. Het is inmiddels een vast ingrediënt in serieuze huidverzorging, en het doet dat werk alleen mét dat koperatoom erin.

Precies daarom staan er twee huidgerelateerde claims in de Europese lijst van erkende gezondheidsclaims voor koper: koper draagt bij tot de instandhouding van normaal bindweefsel, en koper draagt bij tot een normale pigmentatie van de huid. De volledige acht staan in de acht officiële EU-claims.

Koper tegen de huid, dubbelblind gemeten

De beste meting van koper in contact met huid komt niet van een armband maar van textiel. In een dubbelblind, placebogecontroleerd en gerandomiseerd onderzoek sliepen 57 vrijwilligers tussen de 40 en 60 jaar vier weken lang op een kussensloop met koperoxide erin, of op een identiek uitziende sloop zonder koper. Niemand wist welke.

Na twee en na vier weken lieten de koperslopen een verschil zien dat statistisch overeind bleef, met een p-waarde onder 0,001 voor zowel rimpeldiepte als fijne lijntjes en algemene uitstraling. Het onderzoek verscheen in 2009 in de International Journal of Cosmetic Science. Het gaat om textiel en niet om massief koper, maar het is wel het schoonste bewijs dat er is dat huid iets doet met koper waar hij tegenaan ligt.

De wondzorg gaat nog een stap verder. Wondverbanden met koperoxide zijn door de Amerikaanse FDA goedgekeurd voor acute en chronische wonden, en in laboratoriumtests brengen ze bacteriën, schimmels en virussen binnen drie uur met een factor tienduizend omlaag. Ze worden al ruim zes jaar in de zorg gebruikt, goed voor 3,4 miljoen patiëntdagen. Dat is geen armband, maar het laat wel zien wat koper doet als het de hele dag tegen huid aan ligt.

Waar de traditie begint

Naast dat gemeten deel staat een oudere manier van kijken, en die is de moeite van het benoemen waard omdat veel mensen daarvoor bij koper uitkomen. In die traditie is het lichaam zelf elektrisch, wat op zich klopt: een hartfilmpje meet niets anders dan de elektrische activiteit van een spier, en een zenuwprikkel is letterlijk een spanningsgolf. Koper is het metaal dat de elektricien gebruikt om een gebouw met de aarde te verbinden, en dat beeld, direct contact met de aarde via een geleider, is waar de aardings- of groundingtraditie op rust.

Daar is ook onderzoek naar gedaan. Het overzichtsartikel van Chevalier en collega’s in het Journal of Environmental and Public Health uit 2012 verzamelt wat er tot dan toe over gepubliceerd was. Het is een levend en betwist onderzoeksveld, en wij verbinden er geen gezondheidsclaims aan. Wat het wel verklaart is waarom juist koper in deze hoek het metaal van keuze is: dezelfde geleiding waar de hele elektrotechniek op draait. Hoe dat natuurkundig zit, staat in waarom koper geleidt.

Wat het contact goed maakt

Wil je dat er koper tegen je huid ligt, dan moet er ook koper tegen je huid liggen. Een verkoperde armband met een laklaag geeft niets af en laat na een paar maanden los; massief, onbedekt koper doet wat het doet omdat er niets tussen zit. Let daarnaast op nikkel: dat is de meest voorkomende oorzaak van contactallergie bij sieraden, en onze armbanden bevatten het niet. Hoe je echt koper herkent, staat in de complete koopgids.

De lichte groene afdruk die je na een tijdje op je huid ziet, is een reactie tussen koper, zweet en huidvetten en spoelt er met water af. Het is meteen het zichtbaarste bewijs dat het om puur koper gaat: waarom koper groen of zwart wordt.

Bekijk de koperen armband in vier afwerkingen, of blader door het volledige assortiment.